Etkin Öğrenme İçin Amaç Belirlemek
Sürekli değişen yaşam ve iş dünyasında zorlukların üstesinden gelmek için doğru bilgi akışına ve tutarlı öğrenmeye ihtiyacımız vardır. İster bu değişim noktalarında becerilerimizi geliştirelim, istersek hayatımızda büyük dönüşümler yapıyor olalım, ilk adım amaçları belirlemek olmalıdır.
Amaç belirlemek sadece öğrenmeyi daha etkin kılmaz, aynı zamanda süreçten alacağımız keyfin de artmasını sağlar. Amaç belirlemek sürekli değişen dünya içerisindeki sınırsız rotalar arasından bir yol belirlememizi ve sonuca giden yolda odaklanmamızı sağlar.
Örnek vermek gerekirse
bir değişim aşamasındayken, ki bu kilo vermek ya da spor yapmak olabilir, her ne kadar zor olsa bile bir süre sonra amacımızı belirlediğimiz takdirde yaptığımız şeylerden keyif almaya başlarız ve bu bizi başarıya götürür. Aynı sebeple öğrenme aşamalarımızı da bir amaç etrafında belirlemenin bize çok sayıda faydası olacaktır.
Etkin öğrenme için bir amaç belirlemek, zorlandığımız anlarda devam etmemizi sağlayacak en önemli etkenlerin başında gelir.
Öğrenmeyi Engelleyen 3 Temel Şey
- Belirli bir performans hedefine fazla odaklanmak.
- Gerçekten bizim için bir anlam ifade etmeyen şeyleri öğrenmeye çalışmak.
- Bir amaç (hedef değil) belirleyememek.
Amaç Nasıl Çerçevelenir?
Değişime adaptasyon* sağlamış insanlar, amacını en kesin şekilde belirleyenler değil, en doğru şekilde belirleyenlerden oluşur. Doğru bir öğrenme amacına sahip olmak için ise çerçeveyi 2 yoldan çizebiliriz;
1. Yolculuğa odaklanmak: Sarf ettiğimiz eforun çıktısı olarak performansa değil, yolculuğa odaklanmak gerekir. Sürecin başında, performansa odaklanmak ya da görevi ne kadar iyi yaptığınızla ilgilenmek öğrenim sürecinizi baltalayacaktır. Bunun yerine ne kadar kaliteli öğrendiğinize ve gelişmenize odaklanın.
2. Anlamla ilişkilendirmek: Öğrenme deneyimini kişisel olarak anlamlı bir konuyla ilişkilendirmek gerekir. Bu sayede konuya dair ilgi, heyecan ve zevki artırarak uzun süreli öğrenme sağlanır ve başaramamaya dair korkuyu ortadan kaldırır. Gerçekten nelerin sizin için anlamlı olduğunu keşfedin.
Son zamanlarda gerçekten eğlenerek öğrendiğiniz bir durumu düşünün. Orada bir somut bir ödül, tehdit ya da dış bir faktörün olmadığını fark edeceksiniz.
Öğrenme Amacı Nasıl Belirlenir?
3 temel soruya cevap vermek başlangıç için işinizi kolaylaştıracaktır.
a. Ne yapmak istiyorum? = Keşfetmek, geliştirmek, pratik yapmak, öğrenmek, anlamak vb. b. Nasıl bir fayda bekliyorum? = Yeni bir beceri veya yetenek eklemek, zihniyet geliştirmek vb. c. Niçin istiyorum? = İnsanlara yardımcı olmak, eşsiz bir şey sunmak, bir konuda otorite olmak vb.
Hedeflere Ulaşmak İçin Nasıl Bir Yöntem İzlenir?
Erken Dönem: Yeni bir meydan okuma ile karşı karşıya olduğunuz için, performansa odaklanmak yerine yolculuğa odaklanın. Ne kadar geliştiğinize, sürece odaklanın. Sadece öğrenmeye çalışın.
Orta Dönem: Bu dönemde bir şeyler öğrendiniz fakat daha da öğreneceğiniz şeyler var. Kendinize küçük performans hedefleri belirleyerek pratik yapıp sonuçlarını analiz edin. Performans ve öğrenmeyi birlikte kullanın.
İleri Dönem: Artık bilgilerinizin yeterli olduğunu düşündüğünüz dönemde kendinizi performans hedeflerinizi gerçekleştirecek şekilde motive edin. Öğrendiklerinizi işinize yansıtın ve sonuçlara ulaşmak için çabalayın.
Amaç Belirlemenin Psikolojik Temelleri
Etkin öğrenme konusunda araştırmalar, amaç belirlemenin insan beyninin işleyişi üzerinde derin etki oluşturduğunu göstermektedir. Bir amacımız olduğunda, beynimiz otomatik olarak bu amaca yönelik bilgiye dikkat etmeye başlar. Bu olgu, psikoloji dilinde “seçici dikkat” (selective attention) olarak bilinir.
Örneğin, arabası satmayı amaçlayan biri, aniden trafikte o model arabaları her yerde görmeye başlar. Gerçekte bu arabaların sayısı değişmemiştir, ancak belirlediği hedef, beynin bu arabalara dikkat etmesini sağlamıştır. Aynı prensip öğrenme için de geçerlidir; net bir amacımız olduğunda, öğrenme süreci çok daha verimli hale gelir.
Motivasyon Dinamikleri
Öğrenme amacı belirlemenin bir diğer önemli faydası, motivasyonu sürdürmesidir. Araştırmacılar, uzun vadeli hedeflere ulaşmada en önemli faktörün, bu hedefe ulaşmanın neden önemli olduğunun anlaşılması olduğunu belirtmektedirler. Yalnızca “ne” öğreneceğini değil, “neden” öğreneceğini bilen bireyler, zorluklar karşısında daha dayanıklı olmaktadır.
Öğrenme Stillerinin Amaca Göre Uyarlanması
Her insan farklı öğrenme stillerine sahiptir. Bazıları görsel öğrenenleridir, bazıları işitsel, bazıları ise kinestetik. Amacınızı belirlediğinizde, bu amaca en uygun öğrenme yöntemini seçebilirsiniz.
Görsel Öğrenenliler için
Görsel öğrenenliler, grafikleri, şemaları, videoleri ve resimli materyali tercih ederler. Eğer amacınız bir konuyu derinlemesine anlamak ise, infografikleri, akış şemalarını ve video tutorials’ı kullanabilirsiniz.
İşitsel Öğrenenliler için
İşitsel öğrenenliler, dinleyerek öğrenmeyi tercih ederler. Podcastler, sesli kitaplar, konferanslar ve ses kaydı gibi kaynaklar bu grup için ideal olacaktır.
Kinestetik Öğrenenliler için
Kinestetik öğrenenliler, pratik yaparak ve doğrudan deneyim kazanarak öğrenirler. Bu grup için projeler, seminerler ve uygulamalı atölyeleri öğrenme stratejisinin merkezine almak gerekmektedir.
Amaç Belirleme Çerçevesi: SMART Hedefleri Uyarlama
Geleneksel SMART hedef belirleme yöntemi (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound), öğrenme amacı belirlerken de uyarlanabilir:
- Spesifik: Tam olarak ne öğrenmek istediğinizi tanımlayın
- Ölçülebilir: İlerlemenizi nasıl ölçeceğinizi belirleyin
- Ulaşılabilir: Gerçekçi hedefler belirleyin
- İlgili: Hedefinizi yaşam hedefleriyle ilişkilendirin
- Zamanla Sınırlı: Öğrenme için bir zaman dilimi belirleyin
Bu çerçeve, amacınızı somut ve eylem planlanabilir hale getirecektir.